Hoe maak je Techniek als vak duurzaam op je school?

Over het duurzaam maken van Techniek in de school (het schoolvak wordt aangeduid met ‘Techniek’, terwijl de term ‘techniek’ staat voor techniek in het algemeen.)

Techniek is niet langer een verplicht vak in de nieuwe onderbouw van het VO. Steeds meer scholen bieden elementen uit Techniek aan in een andere vorm of helemaal niet meer. 

In het proces van vernieuwing is het belangrijk om de goede verworvenheden van Techniek niet kwijt te raken. Het onderwijs moet een goede afspiegeling bevatten van de technische leefomgeving van kinderen. In de toekomst dreigt een tekort aan technici, dus de noodzaak om meer leerlingen te laten kiezen voor een technisch beroep geldt onverminderd. Daarnaast biedt het vak Techniek, mits volwaardig gegeven, unieke didactische voordelen die ook aan andere vakken dienstbaar is. 
Of Techniek nu verder gaat als zelfstandig vak in de lessentabel of als onderdeel van een breder leergebied, de positie van het vak is kwetsbaar omdat het geen examenvak is. Welke rol spelen deze factoren op scholen bij de recente ontwikkelingen of zelfs het ‘afserveren’ van het vak?

In een workshop op de VeDoTech conferentie van 2010 heeft Technicles dit aan de orde gesteld. Een veertigtal gemotiveerde docenten leverde duidelijke antwoorden.

 

Vragen

1: Wat heeft Techniek dat andere vakken niet hebben?

2: Wat zijn de sterke en zwakke kanten van Techniek en de positie van het vak op je school?

3: Hoe maak je de meerwaarde van Techniek duidelijk aan collega’s en schoolleiding?

4: Wie zou waarmee in actie moeten komen?

 

Antwoorden

Vraag 1: Wat heeft Techniek dat andere vakken niet hebben?

Antwoorden die te maken hebben met (leren) leren:

1. Techniek biedt een unieke kans om optimaal te laten leren door (het evalueren van) het maken van praktische werkstukken, als theorie en praktijk in een goede mix worden geïntegreerd. Direct resultaat geeft een efficiënte terugkoppeling in het leerproces.

2. Bij Techniek worden alle soorten intelligentie aangesproken. Eenzijdig ontwikkelde leerlingen leren beter leren. Bij Techniek leren kinderen via veel verschillende werkvormen.

3. Techniek bevordert zelfstandig en onderzoekend leren sterk.

4. Techniek ontwikkelt belangrijke algemene (leer)vaardigheden.

 

Antwoorden die te maken hebben met de maatschappelijke relevantie:

5. Techniek sluit beter aan bij de (technische) leefomgeving van leerlingen dan veel andere vakken.

6. Techniek gaat meer over de toekomst dan veel andere vakken.

 

Antwoorden die te maken hebben met beide voornoemde aspecten:

7. Techniek gaat uit van de praktische relevantie en niet van de abstracte theorie.

8. Bij Techniek komt technisch talent al vanaf de brugklas bovendrijven.

9. Techniek is in zichzelf al ‘schoolvakoverstijgend’.

 

Vraag 2: Wat zijn de sterke en zwakke kanten van Techniek en de positie van het vak op je school?

Antwoorden die sterke kanten laten zien op het gebied van de perceptie van leerlingen:

1. Er is niet of nauwelijks een taalbarrière.

2. Techniek enthousiasmeert leerlingen meer voor techniek dan natuurwetenschappelijke vakken. De meeste leerlingen vinden Techniek een leuk vak.

3. Techniek geeft leerlingen op een directe manier meer inzicht in hun dagelijkse leefomgeving.

Antwoorden die sterke kanten laten zien op het gebied van didactiek:

4. Techniek laat leerlingen actief leren. Techniek biedt veel kansen voor leren met verschillende leerstijlen.

5. Techniek kan erg goed worden gegeven in samenwerkingsprojecten.

6. Techniek is niet gebonden aan een overvol programma, maar heeft de nodige vrijheid. Er is ruimte om veel uit te gaan van vragen van leerlingen.

7. Techniek sluit goed aan op het leren van visueel ingestelde leerlingen.

Antwoorden die sterke kanten laten zien op het gebied van beroepsvoorbereiding:

8. In het VMBO is het vak een goede voorbereiding op de bovenbouw.

9. Bij advisering en toetsing kan Techniek een veelzijdige inbreng hebben. Techniek is een van de weinige bètavakken in de brugklas.

10. Techniek vertegenwoordigt de uiterst belangrijke technische kant van onze samenleving en kan dus niet worden gemist in het onderwijs.

Antwoorden die sterke kanten laten zien op het gebied van PR:

11. Techniek kan concrete resultaten laten zien en doet het daarmee erg goed op open dagen.

12. Techniek leent zich uitstekend voor het meedoen aan (het leren in) wedstrijden buiten school en projecten binnen school.

Antwoorden die sterke kanten laten zien op het gebied van integratie van vakken:

13. Techniek is sterk integrerend door het aangeven van dwarsverbanden tussen vakken, zowel in vakkencombinaties als in vormen van vakgrensdoorbrekend leren.

Antwoorden die zwakke kanten laten zien op het gebied van de schoolorganisatie:

14. Er is geen doorlopende leerlijn vanuit het PO en tot in het HWO.

15. Techniek is geen examenvak (in het HAVO/VWO).

16. Techniek als zelfstandig vak is niet verplicht in het VO.

17. Techniek telt (vaak) minder zwaar mee op het rapport. Waar de sterke punten van Techniek niet zijn ‘vastgelegd’ in schooldoelstellingen, overgangsnormen enz. is de waarde van Techniek afhankelijk van de kwaliteit van de docent. Bij beslissingen over de positie is het vak dan uiterst kwetsbaar.

18. ‘Echte’ methodes voor Techniek zijn er niet (meer) of ze zijn verouderd.

19. Als er geen TOA is, is de docent te veel tijd kwijt aan het onderhoud van het lokaal en de organisatie en ‘komt hij/zij het lokaal niet meer uit’.

20. Techniek is een duur vak. Bij een te laag budget komt de praktische component het eerst in de knel en dat zet de unieke mogelijkheden van het vak direct onder grote druk.

 

Antwoorden die zwakke kanten laten zien op het gebied van traditie en beeldvorming:

21. Het beeld van Techniek is snel dat van werkstukjes ‘knutselen’. Techniek wordt eerder geassocieerd met praktische vaardigheden dan met theoretische intelligentie.

22. Techniek wordt in het algemeen nog geassocieerd met moeilijk, of zwaar en vuil werk.

23. Schoolleiders en collega’s van andere vakken weten vaak onvoldoende van Techniek.

24. Vervolgopleidingen stellen vanuit het verleden alleen toelatingseisen ten aanzien van wiskunde en natuurwetenschappelijke vakken.

 

Vraag 3: Hoe maak je de meerwaarde van Techniek duidelijk aan collega’s en schoolleiding?

 

Antwoorden:

1. Bovenal zelf bewust zijn van wat Techniek te bieden heeft (zie vraag 1) en tegelijk geen voeding bieden aan verkeerde beeldvorming rond Techniek.

2. Adequate, waardevolle bijdragen leveren in rapportvergaderingen.

3. Bij Techniek vakoverstijgend werken en daarover overleggen met de collega’s van andere vakken. Afspraken maken over stof die overlapt.

4. Prominent participeren in interne en externe projecten.

5. Actief en positief communiceren met de schoolleiding en collega’s, inclusief afspraken om elkaars lessen bij te wonen.

6. Gemaakte werkstukken tentoonstellen op een manier die een goed beeld geeft van Techniek.

7. Publiciteit zoeken waar dat goed is, in krant en schoolkrant.

8. Workshops met/over Techniek organiseren, bijvoorbeeld voor het PO, voor collega’s en voor ouders.

 

Vraag 4: Wie zou in actie moeten komen en waarmee?

 

Antwoorden voor Techniekdocenten:

1. Techniekdocenten/ sectieleiders kunnen structureel tijd inplannen om aan PR te doen (zie de mogelijkheden hierboven).

2. Techniekdocenten en TOA’s moeten de unieke eigen waarde van Techniek duidelijk voor ogen hebben. Dit zou regelmatig en expliciet in de sectie aan de orde moeten komen. De meerwaarde moet actief worden ingezet bij vakoverstijgende activiteiten.

3. Bij een combinatievak NASK/Techniek is regelmatig overleg nodig over de inhoud, de didactiek en de toetsing.

4. Samenwerking met Basisscholen in de buurt is een optie, maar zou dan wel door de schoolleiding moeten worden gefaciliteerd.

 

Antwoorden voor schoolleiders:

5. Schoolleiders moeten afspraken maken voor structureel overleg of andere manieren om van Techniek op de hoogte te geraken en te blijven.

6. Schoolleiders moeten zich bewust worden van de extern bepaalde ‘zwakke concurrentie’-positie van Techniek en maatregelen treffen om de meerwaarde van het vak daardoor niet onnodig te verliezen.

7. Schoolleiders zouten Techniek moeten inbedden in de schooldoelstellingen en -structuur (taken en functies) en niet ‘uitbesteden’ aan individuele docenten.

8. Schoolleiders kunnen een TOA voor Techniek aanstellen met een goede taakomschrijving.

 

Antwoorden voor de VeDoTech:

9. De VeDoTech moet zich sterk bewust zijn van de sterke en zwakke kanten van de positie van Techniek en dat als speerpunten hanteren in de communicatie naar de eigen leden, maar ook naar de externe gesprekspartners. Met name kan daarbij ook worden gedacht aan de collega-vakverenigingen.

10. In Terugkoppeling kan in elke aflevering tenminste één artikel worden gewijd aan de voornoemde aspecten van “Duurzaam of te duur”. De redactie kan daarbij prioriteiten stellen.

 

Antwoorden voor lerarenopleidingen:

11. Lerarenopleidingen zouden de strategische aspecten van het vak op de een of andere manier aan de orde moeten laten komen, in het standaard curriculum of eventueel ook in de vorm van speciale nascholing. Vakinhoud en didactiek zijn noodzakelijke, maar niet voldoende kanten van het leraarschap Techniek.

12. In de opleiding zouden de docenten van verschillende vakgebieden de meerwaarde van het onderwijs in Techniek kunnen bespreken en verwerken in hun lessen waar dat zinvol is.

 

Antwoorden voor de politiek:

13. De politiek (in elk geval de portefeuillehouders onderwijs) zouden meer bewust gemaakt kunnen worden van de discrepantie tussen de rol van techniek in de samenleving en Techniek in het onderwijscurriculum.

14. Er wordt nog steeds geen goed beleid gemaakt om ervoor te zorgen dat een bètaberoep voor kinderen met technisch talent ook echt aantrekkelijk wordt. De traditionele bètaschoolvakken vormen een verkeerde zeef bij de profiel- of beroepskeuze.

15. De positie van Techniek in het hele onderwijs moet versterkt moet worden. Daarbij is het onverantwoord en inefficiënt om gaten te laten ontstaan in een doorlopende leerlijn van PO tot WO. Er zou juist een versterkte leerlijn Techniek moeten komen met veel integratie van verwante vakken.

 

Antwoorden richting het bedrijfsleven:

16. Het bedrijfsleven zou meer gemobiliseerd moeten worden om te ageren tegen de ‘stille’ tendens op scholen om Techniek weer in te ruilen voor meer Natuurwetenschappen, omdat dit laatste niet zal leiden tot voldoende toename van technisch hoger opgeleiden.